TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE


Skender Ljatifi, zurnalisti, ko jekh misafirluko ko O.K. radio 25. 8. 2001. ani emisija “Ziveti zajedno” (Te dzivdina ko jekhutnipe):
“Ano akaja emisija ka vakerav o lafja e Voltereskere: “Te nane Devel, kamelape te kera ole”. Amaro Devel akale thanende si jekhutno dzivdipe. Kamela pe te kerel pe zorale buti, adale Devle te kera ole.”
SOSE?
Puciba, upredero sa o puciba, sajekhe divesoro ani Srbija – Kamaja li te dzivdina normalnikane? Numa, nane o puciba kamaja li te dzivdina ko jekhutnipe, sose si adava imperativi sadajekhe multietnikane thanesoro, ja isi li amen zoralipe, palo bers dive bidikhiba thaj majphare indoktrinacije, te irina ko fundamno dzivdipe, kote nane than bare idejenge, minoritetengere projektenge, dzenipnjase thaj ulavibase.
Ekstremno corori e jugosiri Srbija si kher bute etnosesiri, paciba ano Devel, politikane pacibasor thaj aver. Adava so dela zorjaribe si o faktori so ano vakti e maribasor, a ni anglo odolesor, na sine rumime o etnikane maskaromanusikane kontaktja, maskaro manusa na sine konfliktja. Saj te vake-erel pe so o manusa sukar maskaro peste hem avdive nakhena. Sa dajekh etnosi, dzivdinela poro dzivdipe, bi ljendo ki godi olengoro numero. Isi oljen piro rotikalno dzivdipe, kote nane achavdo than dajekhe avere manusese kotar aver etnosi.
Sarine dzanena so kamela pe te dzivdinel pe sarine, athe nane aver godzalipe maskaro sa dajekh etnosi, sarine adava deklarativno vakerena. O puciba te dzivdinel pe jekhutnikane, avdive nane o puciba e hudutesor, o numero e manusengoro ja aver dajekh parcijalno puciba. Keda ka agorkerel pe o puciba jekhibasor maskaro manusa, anglal o juristikane institucije, keda i Srbija ka ovel juristikani phuv (rastra), keda ka arakhen pe o jekhutne manusengoro sukaripe thaj o jekhipe, tegani o multietnicnost ka ovel realno. Numa, o drom dzi akava si lungano thaj pharo. Te ikljol pe adalestar kamela pe dijalogo. So po sig kamela pe te besel pe ozolo astalji thaj te vakerel pe kotar o sa bi hudutesor.
Te na vakerdam amen kokori, kotar o sa, te na muka nijekh puciba ki rig, aver dzene adathar nane te vakeren amare thaneste. O nakhavdo chingar, adava dinda dzi ko dzandipe sarinenge. Kamaja li te avel dzi ko sukaripe maskaro manusa ko akala thana, sa amende si i buti.

ADZAHAR SINE

PROLOG
1.
Ksenofobija, odobor buljardilji ko balkanska thana, ko nakhlje bis bersa, ko agor alo o vakti te kedel sa o bisukaripe so kerda. Dijekh, a o dive angljeder amende phravde ka vakeren, hem koj si, godzalipnjaja buljardza o bihaljoviba maskaro etnosi, maskar o manusa so pacana ko averutne devlja thaj aver buca.
Bijandilo godzalipe, so saj sa te ovel averchane, normalno, manusikane, ikljistilo angljeder kotar rastrakiri institucija, Rastrakiri Kedin, numa, sigate thaj nasaldilji.Diso kamljape te kerel pe, sar sa dajekh dive te na daral pe kotar dajekh nevo chingar, mudariba thaj rumiba. Sar sa o komsijasor holjajba thaj akosiba, ko agor mariba, hem akava ko jugo e Srbijakor, mothadza sa o bigodzalutno ekstremizmi kova nakhela, palo peste achavela o bisukaripe. Saj adava dzikase nane sukar, sadajekh chingar isi ole po kompromisi, so nasti te perel o vilje solduje rigengere, soj si ani paramiz.Hor ano peste, so kamela pe sansari ano jugo e Srbijakor, jek tikoro numero manusa, kotar sa o riga e etnosesere, ljelje te keren purca sukaribasere maskaro manusa. Adzahar si bijandilo o projekti O.K. radiosor: “TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”
Numa, e medijakiri buti nane holjajba, ja te kerrel sukar, te ikerel dajekhesiri rig ja te ruminel, te tharel ja te achavi,te sudari ja te tacarel, sar o zurnalistja sikljilje ano bersa, so godzalinaja, soj palo amende. O. K. radio, sar relativno nevo kher, alo Pandztone oktobrese ki situacija, te ljel kokori maskaro elektronsko mediji ano jugo e Srbijakor, ani promocija bisterdo bute bersengoro principi – ma krejirin o buca, ja olendar de raporti.Adari kote achilo pe angleder but bersa, kamljape te dzal pe angle. Na dzanda pe sar?
Na dzandzam nikas, na sine amen piko, a na dzandzam ni kastar te roda.Duj etnosja, adala dive ikljistilje kotar mariba, anglal kotar okova baro, Kosovakor, a palo adava, kotar okova tikno, jugosrbijakor. Acaviba sadajekhe dijalogesor sine pherdo, sa anglal o peste ljelje. Adava dikhljam kotar o duripe kotar 40 kilometrja, kobor isi kotar i Vranja dzi i Preseva.
Angluno phiriba ano projekti: “Te dzivdina ko jekhutnipe”, na sine lokho ni bi darakoro. Ekvas bers ko 2001.ko drom kotar huduti e makedonijakor dzi i Vranja, saj sine te dikhel pe, kokorutne policijakere dzipja thaj vorda maskare rastrakere organizacijenger. Numa, sar o vakti nakhela, pro palo pro, aljam dzi ko jekh dzandipe, sar sa avera zurnalistja ko postmaribasor periodi, ko sa o sumnal thaj ko sa o vakti – sa akava na sine sose te ovel.
Amen kamljam te da piko e sansarese, thaj te na ovel, te na avel po palal nisar akava vakti, so ulo ko jugo e Srbijakor, dijamen godi taj realizuijam projekti: “TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”.
2.
Sa akaja paramiz inicirinde o terne manusa. Palo periba e Slobodan Milosevicesere rezimesor, e Srbengiri manusikani klima ljelja ano pe vas i buti. Sa dajekh dizutno, hari godzaja, godzalinda so kamela te kerel diso. I Vranja thaj sa e jugesiri Srbija, na kerde nisavi buti, achilje i rig. O mariba dolinde but naivno thaj na haljilje ole. Sa adava gelo bi haljovibasor, dzi kana adaja buti pere vastende na ljelja o Nebojsa Covic, vicepresidenti ani Kedin e Republikakir.
Koordinacijakiri institucija ani rastra ano jugo e Srbijakor, ljelja opro peste i buti, a ani Bujanovca sine sa divende i Biserka Matic Spasojevic, jekh kotar o trin kooministrja informisimjaseki nakhavdi Kedin e Srbijake. Akaja purani jurnalista “Politika”, a popalal hem ambasadori SRJ. ani Makedonija, phradza Pres – centar, dzandipnjaja o Srbja thaj olengiri rastra te na nasalen pana jekh medijakor mariba.
Ko vakti majbare thaj majkalje dive ano jugo e Srbijakoro, keda sine blokirimo o autodrom so igarela dzi ki Skopja, tegani personalno o aktuelno presidenti e Jugoslavijakor Vojislav Kostunica, alo te kovljarel i buti ko jugo e Srbijakor. Republikakor deputeti ani Kedin, kotar SRS kotar Vladicko Hani, bi darakor buljardza o bidzandipe thaj o hovavime maskaro manusa. Ani redakcija O.K. radiosiri jekhe paracuvjate i bljel, alje trin terne manusa, kola rodinde te realizujinen jekh tribina a amaro radio thaj amen te da olenge dumo. Olenca, amen, harne vakteste, aljam dzi ki ideja, thaj formulisijam o puciba- Saj li o Srbja dijekhenca te dzivdinen ki kedin?
Dindam olenge sa so rodinde, ama e Saipe Kamberi, soj si sefi ko albanengoro Konsili, so rodela jurisdikcija e manusengiri, nasti andzam ole, adaja rat ani Vranja. Numa, amaro raporti kotar i Bujanovca, bichaldza o Zivota Matic, snimimo. Adava raporti dindam te sundzol ki tribina soj ikerdi ani galerija ko vranjsko Muzeji.Dinde amen piko o Srboljubi Dimitrijevic thaj o direktori e Muzejesor. Akteri sine thaj o Marko Stojanovic, presidento e maskarune sikavdengo ani Vranja. Athe ljelje than i Suzana Popovic, presidenti UO. centresiri e sansarese thaj tolerancija, vranjsko profesori e istorijakor Miroljub Kostic thaj o presidenti kotar o serbengor konsilji kotar i Bujanovca Svetislav Veljkovic. Kokorutni Suzana Popovic sine zorali thaj vakerda kontra komunizmi. I diskusija sine but kontradiktorno, sundzape bikamlipe, ksenofobija pa hem rasizmi.Na dzandzam so te kera disave dive, dzi keda na kerdam dzinglovja. Ljelja ko muj mariba ekstremnen naciolisten. Saj te vakerel pe so hem adava dzingl na reslja pi resin. O manusa vakerde: “jekh sijen sar ola”, kamljape te mothava amen so nane adava o cacibe.Athe, bijandili i ideja kotar bulo projekti maskar etnikano dijalogo, so but palal ka ljel o anav: ”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”.
3.
Maskaro vakti, sar o intenziteti e maribasor barilo, adzahar hem O.K. radio sa po but angazujisaljilo te del informacije e manusenge, so ko cacibe akate ovela. Pana sine ola “Siptarja”, ko talasja rastrakere medija, pana o manusa sine mate sunestar kotar zoralipe, kova agor nane ole. Hem ki redakcija sine pharo te sikave e manusen ko than “terorista”, te ljen o lafi ekstremista, ko than “siptar” te ljen “Albanac”, ko than amare lafjesor “policija” thaj “vojska”. O manusa sa adava sunena ke rastrakere medije, drabardze ko ljila thaj ko gazete, adzahare sikljilje kotar o tikoripe. Nasti a te na vakera kotar jekh manus kotar i Bujanovca Zivota Matic, so astarela seruno than ko akava projekti. Ov si kokorutno zurnalisti, jekh thaj jekhutno, so but angleder hramondza realno kotar i situacija, kotar o mariba, thaj kamlja o cacibe te khuvel ani Srbija thaj ko sumnal.
Po palal keda nasti garade pes but buca, keda nasti garada pe o cacibe, ko O.K. radio ljelja te kerel buti o Vojkan Ristic, pale kaste aljam ko kontakt hem e Skender Latifieja, kova pherda o informiriba kotar albanikani rig. O raportja kotar o mariba dzele sar anglune thaj direktno kotar sati ko satija, ja sar fles divengoro haberi. Sine amen direktna kontaktja taj ale amenge misafirja kotar najaktuelna personja, ja akterja so ljelje than ani kriza.. Gendinjam soj si adava hari, hem godzalindam so te kera aver.
4.
Nijekh nasti te vakerel, kasiri sine i ideja te avel pe dzi ko snimiba ko duj chibja antimaribaser dzinglja, thaj olengoro dejba ano emisije so sundile kotar o Vladicin Han dzi i Preseva. 26. januareste 2001. berseste, ano O.K. radio dela pe i serija kotar enja dzingla pere antimarimasere dzandipnjaja thaj haljovipnjaja, ki serbengeri thaj albanconengiri chib. But si dur o vakti keda diso jekh, palo “garavdi bljel”, e Nebojsa Coviceja, adava jekh ljelje te keren sarine.Majanglal sine snimime trin dzinglja ko duj chibja, muzika kotar o filmi “Kosa”. Godzalipnjaja dzeljam ko pendzarutne anti maribasere muzikakere teme, sose sine amen plani te emitujina olen so po but drom. Keda ka nakhel sa, ka achova kokori amen ko jekhipe, koj si adava so amen bucinela adari kote nasti, tajsa ka ovel but palal, hem amen ,a hem tumen, nane te ovel amen kuri – achoven, anglune trin dzinglja sine dende, kola po palal ka khuven ani istorija maribasor ko jugo e Srbijakor.
Adala dive maskaro manusa, a hem ki redakcija na kamlje te sunen. Sarine vakerde: “Sose akana, dzi keda o Chibane mudarena amare chaven akate, ani Srbija”? Numa, o rajo Vladkovic sine bikompromisimo – dzaja ponadar!
Lokhe kerdam o vakeriba sansarestar ki serbengiri chib, ama broblemi sine olengoro nakhaviba thaj o drabariba ko olengiri chib (albanconengir). Nasine khanci pharo, ja te vakera dajekhe kolegaja so kerena ko elektronsko mediji ki albanengiri chib.Adzahar pendzardam e Jetone Ismailji, so ikerela radio “Toni” kotar i Bujanovca.
Terno, zoralo manus, sikljilo ani Pristina. Kerda buti sar zurnalisti ano radio “Dojce vele” thaj ko aver pristinaker gazete kotar akala thana. Numa, ov ko adava vakti na sine ole zoralipe, pere radioa te mukel pe ko avanture, kote ka del informacije ko akava than, kote isi save na radikalna ekstremja.
O studio radio “Tonija”, arakhela pe ko jekh than, kote si hem i redakcija “Jehona”, kurkesoro lil ki chibalani chib. I lokacija si ko jekh kher ani pendzarutno drom Kosovakor, ama ko trito kato. Nasine amen dikhiba esavke skalengor soj odobor uce thaj olenca geljam ani soba kote aikerdze amen. Andre aikerde amen but sukar, ama na mothade pes so avela olenge sukar so sijam olenca. O Jetoni kamela te del amen dumo, ama o dzinglja, kamena pe te hramonen pe numerenca, angleder te nakhaven pe, sose maskaro amare manusa besela chibjakor na haljoviba, perela ki godi e Sasa Stojkovicese, e autorese e projektesor adale divengor.
Ano tereni, i maskarthemeskiri kuputni hor batinda ani jugosrbengiri kriza, a o Piter Fejt, kova vakerela e manusenca soj ko mariba thaj igari olen ko sansari, dur si te akorkerel piri buti. O Covici si sadajekh dive ki Bujanovca, zurnalistja kotar sa o sumnal paradirinena Pres- cetareja, a ko O.K. radio, angluno ki Srbija, sundola o akhariba e dizutnenge, kotar solduj etnosja, ko duj chibja te achaven pe korore bucatar, thaj te irinen ko sadivengiri buti, soj besti anglo but generacije anglo amende. Sunela li amen dajekh, butfar pucaja amen.
5.
Jekh vakti, pobut sijam ole ki Bujanovca, so khere.Ani Preseva geljam ko Behljulj Nasufi, jekh kotar chibanengoro lideri thaj direktori ko Kher e kulturakor, kote lele te keren buti ko radio. Bare avrijalutne donacije lele. O radio Presevo kerda buti ki chibalani chib. Seruno manus ko radio sine o Zecirja Neziri. Ko angluno dikhiba ka dikhe oleste olesoro cidiba, sukariba thaj dzanela so vakerela.. Keda pucljam ole, dela pe li emisije ki serbengiri chib, dikhlja amen nasaldo. Palo adava, keda naklja hari vakti sundzam, okova, so hem amen dzandam – kadri, kadri kadri...
Sa sine athe – istorikano vakti, mediji, o kamlipe e manusengor, ama na hem kadri kola saj te pheren o kamljipe e manusengoro. Akava vakerela, so kamela pe angleder i edukacija, a tegani te kerel pe i buti. Akava problemi sunde hem o manusa so kamlje te den dumo, adalese ki Bujanovca thaj ki Preseva organizujisaljili multietnicka skola zurnalistenge, so kerdza ola maj phanlo manus ano rezimi e Slobodan Milosevicesor, maskar o zurnalistja, Miroslav Filipovic.But manusa nakhle akaja skola, ama but hari ljeljepe akala bucaja. Diso kerde hem avrijalutne manusa, pere Danskone skola e zurnalistenge, but palal, ama jekhe rezultateja. O agor alo kokori pestar – Kamljape te kerel pe buti e purane ruvenca kola achadze piri dar but angle. Ama hem olen na sine but, a okola so kamle te ljen pes akale buca, kamela pes te muken o “predrasude” so sine olen kotar avera etnosja. Projekti, “TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”, na sine te funkcionisini, a na te mothavel disave rezultatja, te na ovel o Zivota Matic, Radoman Iric, Skender Ljatifija, Belgzim Kamberija, Vojkan Ristica ... Dzandipnjaja ja bidzandipnjaja, ama sine profesionaci thaj dinde raportja kotar o tereni sar so sine, realno, thaj mothade o cacipe. Ko adava vakti ko cheliba khuda o Nebojsa Covic.
6.
O medija si, te ikala disaven, kotar e rastrakiri Kedin rodinde, so akaja, sar kase, hem sar keda, dinda. Bari holji maskaro manusa alo keda dinda pe enormno donacija e DOS-esiri, e lokalne televizijake thaj gazetenge, so sine pana teli kontrola e SPS-esiri. Numa, alo o dive, keda adala love kamljape hem te irinenpe.
Jekhe racale kedinjate, ke rastrakoro Pres-centri ani Bujanovca e Nebojsa Coveceja, kova sine harinda duj satja, a alo chindo, athe sine hem o serune manusa kotar pandz medija ko jugo e Srbijakor. O Covici rodinda phravde- kamela pe te hramonen pe thaj te “emitujinen pe” spotja ki albanconengiri chib, palo kolende vakerela pe e dizutnenge so o jugoslavijaker askerja, teli komanda e generalesiri Ninoslav Krstic, kamela pe te irinel ki “Kopneno zona bezbednosti” kote kamela pe.
Butfar rodinda o Covici, hem vakerda so ka ovel hem love, ama kamela pe te agorkerel pe akaja buti koja isila baro dzandipa thaj pharipe.
Na kamljape duj drom te vakerel – dzi idzutne, “so arakhle o srpstvo”, “modrokolinengere nacionalistja”, te ikala disaven, kotar adava momenti ljelje o starti pastraibasor, a adalese majbut kerde bango o O.K. radio. Saj ki albanengiri chib, thaj specijalnikano kotor, saj hem o Ramus Haradinaj, tumen den amenge love! Multietnikani ideja ko jugo e Srbijakor khuvela ko baro udara, ki ekvasi rat, palo jekh vakeriba. Avdive, keda nane pobut aktuelno thaj popularno, sose si o Albanci but pase, a o Covici dur, sarine ka den pe sovel so sine ole adala ideje thaj adava sukaripe. Numa, o cacipe nasti garavel pe. O projekti: ”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”, te oven sukar ideje maskaro manusa, ka ovel sine hem dajekh te dzal adale dromeja, ja ka den pe sine but raportja kotar o zurnalistja kotar o kedinja maskaroetnikane, “sukaripe”. Ama na- amen achilam kokori. A o pendzarutne vakerena, so hem o love so vakerde te den na alje pana.
7.
Numa, disave love sine. I redakcija kerdza but buti, informativno programi sa dajekh dive barjarda piro kvaliteti thaj o manusa sunde ole, a i dujto rig barjarkerdza o hardziba e lovengoro. Adzahar, po nadar nasti gelope. Akava angluno periodi, sa dzi kote na formirisalji lji Angluni demokratikani Kedin ki Srbija, palo periba e Milosevicesoro, i Redakcija kerdza buti jekhe kompjutereja, hem ov na sine sukar. O haberja dinde pe ko pherdo sati thaj des minutja. Kotar divesor (Dnevnik), na sine pana lafi. Kotar riga kamljape amenge dumo. But palal hem ov alo.Majbut buti kerda o tegatno direktori bucakor ko radio O.K. o Nebojsa Ljubic, kova sine ko but ambasade thaj igarda amare ljila rodibasere. Bahtalipe majanglal alo kotar i finsko ambasada. O angluno sekretari e ambasadakor Juriy Jarviaho, sunda amen thaj haljilo amaro problemi thaj kerda buti te bichalel amenge love.Numa, angluno dumo alo kotar i ambasada e Svedijakir. Ola vakerde amenge te hramona ko Helsinkano konsili (SHC), ki Enn-Marie Bostrom, medijsko koordinatori ki akaja organizacija, koja si kokorutni so dinda amenge love.Majanglal edukacija, hem adava ko elitno than, ko sarajevsko Medija centri. Angluni kuputni kotar pandz zurnalistja gele thaj sikljilje. “Hem adari sine mariba, hem adari o manusa chindepe, a amen akate na kerdam sar ola, a ola adari dzivdinena ki jekh phuv thaj isi olen jekhutno sukaripe thaj bilachipe. Sijum sine ki Sarajevo ko agor e decembresor, tegani sine ko jekh dive o ortodoksno thaj o katolikano “Velikdan” thaj e muslimanengoro Bajrami. Adaja rat, kamljape te dzivdinel pe” vakerdza o teganutnikano vice seruno ko radio O.K. Sasa Stojkovic. Saj adale racate bijandilo o projekti: ”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”. A saj te vakerel pe so sine sadive amenca, a aikerda keda ka realizujinel pe.?
8.
Adale phare divendar majsukar dzanela o Goran Vladkovic ko O.K. radio,so dziko detaljija ki godi ljese savi atmosfera sine ko amaro kher “Ko 9 februari sinema kedin e Enn-Marie ani Beograd. Na sinema vakti te rovav man ,sar so godzalinjum,sose oj kotar o sa phucljape amendar thaj isila informacije kola me nanema?! vakerda te del amen sigutno dumo te kina sa so kamela pe amenge.Ko 11 o sati ikljistiljum kotar khedin,a angljender o kher SHC-a rumindzola mange o auto,nasti ni te mrdina olje.O Nebojsa thaj me ko neve seja thaj kravate bucinaja o vrda dzi ko angluno servisi,kote achovaja pherdo dive,a ko agor muravena amen –achilje man love benzinese dzi i Vranja thaj dzevrekose.Ljeljum te na phacav so vakerda maje i Enn-Marie, irinava o filmi sose hem angljender vakerde so ka den amen love a ko agor konkretno khanci.Avelape mange kotar o sa te vazdav mere vas .Bahtalipe,adava sine paluno drom so godzalijum adzahar”.
Palo adaleste i Enn-Marie alji ko OK. radio,thaj dikhlja kasa isila buti,adalese olakiri organizacija dinda amen kompjuterija thaj nevo “predajniko”,kova bichaldza o signalija kotar OK radio dzi ko Kosovsko Pomoravlje.Maskar o vakti, 15 januari 2oo1.berseste ko 14 o sati thaj 20 minutija emitujindza pe ko dzivdo o angluno DIVESORO (dnevnik)kotar OK.radio.
So kamelape te vakerelpe kotar o projekti: ”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE”,hem athe i En-Mari dela po avazi,thaj bichaljela amen ko Medija Development loan found (MDLF) amerikakiri bi rastrakiri organizacija so arakhelape ano Prag,so sigate ovela amaro strategikano partneri.
9.
Numa, angleder te phandel pe akava partnerstvo, o OK. radio, palo arakhipe e donatore kotar aver phuv, kamela pe te nakhel hem i faza te pendzarel e serbengere manusen pere bucaja. Adzahar ani redakcija OK. radio, ali i delegacija kotar IREX. kota kerde o Dusan Masic thaj o Tomislav Damjanovic. Sa ulo sigate, sose vakerde so ka aven ko puranokurko, so sine baro kijameti. Sigate dzandam sose – arakhipe “Stratedzik marketinga”, kerdo so kamljape e IREX. sar sundzola ani Srbija. Adava sine ko jekhutno vakti, keda kerda buti thaj o “Feniks medije”, so kerdza pes e OK. radiose. 35% manusa so sunena, ko angluno than, a po palal cuce thana, palal avera.Amen kokori na dzandam kobor suksesi isi amen ko manusa, thaj odobor interesovanje maskaro donatorja. O Mijic, but hari bestino ko ofiso rotalo, e Vladkoviceja, hem alo dziko dzandipe sa so kerelape buti amendar.
Sigate alje amende o Sava Tatic thai o Robert Klajn,kotar MDLF-a, sine amare misafirija, angljender ki redakcija,a popalal ingardza aman oljen ko hajba ko Haremluko.Sigate haljilja amen,hem ola bi but godzalipnjaso dikhlje so isi oljen buti sukare manusenca.Sose,o projekti;”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE’ljelja piro drom,numa kamljpe amenge pana love the saj bajrardzam olje thaj te buljra olje.Amare manusa kotar o Prago,naslje kotar i phuv anglal o Milosevic,a dindze amen dumo. Saj sine te la o drom e bucakoro thaj oficijelno, sose amen ki buti but anglender khudzam.
10.
Numa,but loko sine te rode dumo a pharo isi te realizujinipe.Alo sine o angluno nilaj,thaj o sansari ljelja piro drom,ano sumnal pelo o medisko interesovanje e jugone Srbijake,a oficijelno o ljejba buti ko projekti sine achavdo.Kotar o Prago na sine nisave haberija,a hem aver so vakerde te den amen dumo trajinena.Ano bibahtalibe o rajo Vladkovic Goran so ikirela o radio OK. te dzal ko dahiba e nilajesoro sine olje jek muklo termini-20 juni.Palo 3 dive keda ov na sine,kotar Prago avena imejlija thaj faksija ko OK radio o projekti ljelje thaj vikinena sigate te hramonelpe o kontrakti.Sa adava kamela pe te kerelpe dzi ko angluno juli.Amen sijamlje adalese,ama akava datumi na avela ki godi,sose anglender amende beste but aver buca.Sa adava rodindza vakti,I buti pere vastende ljelja i sekretarka i Ceca,so ani Grecija bichaljela fakseja o kontrakti,so o Vladkovic hramonela thaj fakseja irinela.Paluno phirdo palje ljelja i Ceca,so bichljelja o dopisija ano Prag avera dokumentacija, kote vakerela so nasti te la i buti ko angluno juli.Numa,sarine sijam bahtale-kerdzape angluno phiriba!
11.
Ko adava,o vakti na kerdza buti amenge.fundavno problemi sine i spica e emisijake;”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE’.Angluni verzija kerdza o autori thaj o igarutno e emisijakoro Sasa Stojkovic thaj o sefi tehnikakor Marijan Stosic,adale spica nijek na sine bahtalo. O Vladkovic chidza inati: sa te ovel super”,thaj stampija plakate ano formati A 3 ko 4 boje e logotipeja OK radija thaj MDLF-a,athe chidza o anav e projektesor ko 4 chibja,a adalese na sine dende love.Ov thaj o Dragan Marijanovic phendzarutno artsti thaj sefi ani produkcija OK radio sa i rat nakahdze ko radio thaj kerde i spica kola sijam olje ko agor sarine bahtalje.I emisija palo akala buca,spotija thaj dzinglija,saj sine te ljel po drom.Na pelo amenge ki godi so palo 6 masek te usta kotar 21 emisija,ko 60 15 minutengere segmentija thaj 4 tribine!sarine dinde amen dumo,adala dive ko OK radio sine pozitivno atmosfera te kerelpe ponadarutni buti.But buti si amende numa amen sijam bahtale-dza nadari,saj pobut,sine amari maksima ani buti.Majbut vakti ljelja amendar o segmentija kotar emisija “TE DZIVDINA ANO JEKHUTNIPE’,adala 15 minutija sada jek 2 dive kamljape te phrlpe kvalitetno a na te vakerenpe o informacije kotar programi so sine.O rajo Stojkovic sine jekhutno igarutno e emisijakoro savatone ko segmen tija sundilje o avazija hem avere igarutnengoro saj te vakerelpe so o projekti”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE” si kolektivno sa e manusengoro ko radio.Ko akava ljil dende si ulavde informacije kotar emisije thaj tribine sose te ovel sukar dhikutne thaj lokeste.
EMISIJE
1.
Savato si,4 avgusti,angljender o 11 sati.Ano prostorije e radiosere sine sar anglje,but manusa.O Slavomir Kostic kokrutno thaj ko adava vakti regionalno “povereniko UGS “nezavisnost”,alo ko vakti.O kontrakti sine kerdo but angljender, a o Slavimiri akhardo te ljel than ki angluni emisija sar te la jek istorijakoro dikhiba sar nakhena 2 etnosija so sine ko chingar.Dzandzam so akava manus isilje bulo dzandipe,numa thaj politikakor phendzaribe,o rajo Kostic chivdo sar logikano kontrakti e anglune emisijate.Dzando vakerdo “asthardza”pherde 40 minutija ani emisija a oljese na kamljape manus kova ka kerel dijalog.O drom sine phravdo akate daja kotor kotar odova so o Slavimir Kostic vakerda ki angluni emisija andar serijala”TE DZIVDINA KO JEKHUTNIPE’.
SLAVOMIR KOSTIC -
Angluno hramomo dokumenti kotar kontakti e Serbengoro thaj e Albancengor, ko akala thana si kotar 16, selebersengoro. Adala si khorane hramome tefterja, kola “platindze porezi” kotar hristikane manusa. Athar hramonda hem e chibanengoro istoricari Skender Rizaj, kova hramonda kotar presevakor kadiluko ko adava vakti.O Albanci ko akala thana avena ko 18. selebersengor. E Serbengere manusa mukena i Kosovo thaj i Metohija duvar, hem adava ko 1690. bers, telo Arsenije Crnojevic,a palo adava 1737 dzi 1739. bers, telo Arsenije Jovanovic-Sakabentom. Adaja migracija na astarda o jugo e Srbijakor, kote sine jekhutno dzivdipe, a disave manusa alje kotar Kosova thaj i Metohija ko jugosero pomoravlje. Kotar dive keda o Serbja muklje i Kosova thaj i Metohija, disave Chibane kotar o nordi e Albanijakor, pendzarde telo anav Dugadjinija thaj Mirdita, kotar bare vesa e Prokletijaser, Pastrika thaj Koritnik, ale ko Kosovo thaj i Metohija. Adala manusa gele podur thaj kotar i Vranja, kote o Chibane dzivdinde thaj ko 19. selebersengoro, sa dzikuri dzi i Grdelicko klisura, so vakerena thaj o istorikane dokumentja. Keda muklje o Khoraja amare thana 1878. berseste, e Khorajenca, kotar i Ristovca, naslje hem o Albancija.
Keda keraja lafi, kotar akala serune dive thaj datumja, kola ka oven bute dzandipnjasere, ko dzivdipe e Srbengoro thaj e Albancengoro, hem te na mangav, kamela pe te vakerel pe hem kotar bibahtali invazija Albanijakiri ko Angluno balkanesoro mariba, keda i III armija, telo komandanti generali Boza Jankovic, geli ko duj droma dzi ki Albanija. Keda amen sine amen, na kamljape, 3000. mudarde manusa. Akaja maribasiri operacija halja a na kamljape, thaj ola kritikujinde but dzene, sose andza te barjol i presija e austroungarijakor, ano novembri 1912. bers. te mukel pe, angluno drom, ani istorija, te formirinel pe kokorutni albanengiri rastra.. Ismailj Cemalji ki jekh orijentalno kher ani Valjona, chidza e albanengoro barjako, thaj deklarisinda o kokorutnipe e Albanijakor.
Nane nisar te bistrel pe i albanikani golgota, a ni i Bujansko konferencija ano 1943. bers, ama dzi akana na sine maskaro akala duj etnosja baro mariba. Dzi akana na vakerdape kotar o haljoviba e Jugoslavijakor thaj e Albanijakor, so kerde kontrakti te arakhen pe kotar dajekh agresija avrijal solduj phuvja.Kamle te keren Balkani federacija, kote kamljape te kerel pe i Albanija i eftato Republika ani Jugoslavija. I Grecija thaj i Italija, akava kontrakti aikerde ki churik. Ano lengere gazete iklistilje but kotora kotar akava kontrakti, a jekh si: “i Jugoslavija nakhada e Albanija”, “O Tito isi ole hem i eftato Republika”. Sa o sumnal ustino ko pre. Rezulucija e Infforbiro, palo miro godzalipe, sine reakcija upralo Tita, so kamlja te ovel seruno ko Balkani. Pali Rezulucija, kotar Tirana phudena bare bavlala te astaren i Kosova thaj i Metohija.
Kedaj o puciba, so ulo ko jugo e Srbijakoro, athe sine duj faktorja,so ande dzi adava. Angluno faktori si so alje aver manusa ko sero e Srbijakor, so palo rezimi e Slobodanesor, alje manusa so kamena kuputni buti e maskarerastrenca, a o dujto si sar o Albancija arakhena pes ki akaje situacija. Me zoralje pacava so ko akala thana ka avel dzi ko jekhutno dzivdipe. Me kamava multietnikano dzivdipe, kote amen but anglal dzivdina. Kamela pe te kerel pe buti ko ekonomikano, kulturno hem sa aver chinavdo phanljipe.
Jurisdikcija kamela pe de del pe e Chibanenge, sar sa e dizutnenge ani amari phuv, po sukar te vakerav, so dzivdinena ani Preseva thaj i Bujanovca, a, o Albancija, kamela pe te danen soj rastrakere regulative, sar sa aver dizutne, so kamena te dzivdinen ani rastra Srbija.
2.
Pali angluni emisija thaj serbengere misafire, kamljape o dujto misafiri te ovel o Chibano, te na averese a odova te dikhel pe so paca ko multietnikano dzivdipe. Haljilja amen so o serune te achaven pe po palal, o lil soj kerdo, kola ka aven ko vakeriba sine tikno. Geljam so sine sigurno, taj adale savatoste mukljam amen dzi ki Bujanovca, ano than e radio “Toni”. O rajo Ismailji na fordinda o akhariba te vakera oleja, kova thavdinja bi zorardo, ama ano oleste na sine but bari jag, sar dzanela pe, adava ovela keda arakhena pe duj profesionalci so jekh jekhestar but dzanena.
JETON ISMAILJI-
Maskaro but buca vakerda – O radio ljelja te kerel buti, 5. juneste 2001 bers. Akana isi but buca, so na mukena amen te kera emisije, angljeder o sa o emisije so isi olen i tema kuputno dzivdipe, thaj o teme kotar o multietnikano. Adava si seruni buti. Te vakera e manusenge akate, palo akala bilache dive, manusa kamela pe te chiven ani piri godi te dikhen i perspektiva ano jekhutno dzivdipe. Palo haljoviba kotar i demitalizacija UCPMB. thaj o iriba e jugoslavijakere armijakor ki “bezbedonosna kopnena zona”, i situacija maskaro manusa si sukar. Ko palune dive, pale isi dijekh tenzija. Adava, so ulo ko gav Muhovac, so mudardilje duj policajcja, pale o tenzije maskaro lokalna manusa pelje, thaj dikhola so dzalape ko but posukar situacija....
So kerela pe e anavese ANA, neve ekstremna organizacije, me dzanava so adava anglal gelo ano albanikano servisi e redakcijakor –Dojce Wele- a po palal ki agencija Frans- Press, ama akana si adava bipendzardo, hem nijekh na dzanela po but kotar jekh lafjori, so alji fakseja ano adala duj redakcije. Nakhlutne serune UCKPBM. fordinde piro phanlipe esavke organizacija. Vakerena so niso na dzanena kotar adaja organizacija, thaj kotar olakor anav. Hem aver phuvja sine olen, po baro bihaljoviba akalestar, ola but sig nakhle ole, hem akana si but anglune phuvja. Amen sine amen bihaljoviba ko teluno intenziteti, tikore tenzije, thaj godzalinava so sigate ka nakhava olen, thaj te la anglo amende te dzivdena ko jekhutnipe.
3.
Palo Jetoni Ismailji, ko aver savatnutikani emisija, emitujime sine o snimci, kotar angluni tribina ikerdi ani Vranja, adava gelo ko but emisije, sose sine but dzande diskusie. Numa, adale bucaja alo so i emisija “Te dzivdina ko jekhutnipe”, na akharela pere misafiren, palo duj misafirja, achavdili i buti. Palo ikeriba o Tribine, adava alo sar problemi. Te ikaljel amen athar, pelo o propozi te akhara e Suzana Popovic- presidenti kotar o ABC. centar, organizacija, so dinda amen dumo ko akava projekti, angleder o sa pere kontaktenca.I Suzana Popovic si jekh kotar o serune so marde pe te peraven o rezimi e Milosevicesor. Palo periba olesere rezimesor, oj cidisaljilji kotar i politika, thaj ljelja te kerel buti ko trito sektori. O vakeriba olaja, kamljape te ovel snimimo, sose oj adala dive sine dujevodzengiri (khamni).
SUZANA POPOVIC -
Godzalinava so sa e Regionese, majphar so nane ustimo ekonomikane. Te avel dzi ko sukar dzivdipe ekonomikano, i situacija ko akava regioni, godinava, so but konfliktja thaj bihaljovibe ka nakhen pe ko jekh averutno po sukar drom. O manusa ka ovel olen so te keren buti, ka oven bahtalje, pere personalnone dzivdipnjaja. Tegani nane te ovel olen vakti te ljen pe averutne bucaja, te dikhen koj savo thaj savi morti isi ole. Adaja personalna komunikacija maskaroetnosi na sine nisar problemikani. Te na vakerel pe soj ov Rom, Bugari, Chibano, Srbi... Adava so me na sinema nikasa konflikti, na kamela te ljen so nane. Adava si situacija amende, na – adaja situacija si ko sa o sumnal. Adava problemi si amende ko akava vakti dikhimo po sukar so ko aver thana. Nane ni adaja demokratikani Amerika ni i Evropa so nane ola esavke konfliktja- rasakere, etnikane, pacibasere... Dikhen so ovela ani Irsko, so ovela ani Amerika. Ola arakhle piri metoda te nasaljen adala konfliktja. Ola na bijandilje adzahar, ja ola edukujinena pe, ano skole, ko khera barjarena i tolerancija.
Na aikerava so adava sigate ka agorkerel pe, so jekhe racace sa ka nakhel, ka ikera amen disave seminarja, ka formirinel pe 5-6. BRO. hem adzahar ka ikljova kotar o sa o problemja. Akava procesi holjajibasor lungo vakti trajinela, te ikaljel pe kamela pe duj drom pobut te iklol pe thaj te bistren pe sa o predrasude thaj te ljel pe te dzivdinel pe normalno. Saj perela tumenge ki godi so nakamljepe o Slovenci e Hrvaten, palo adava e Muslimanen, a akana na mangaja e Chibanen. Perela tumenge ani godi so 1992. berseste, nijekh na chida bi godi ko Albancija. Ol amenge na sine problemi.Tegani na kamljam te cina so prolujini i Slovenija, sa adava na sine sukar. Akana keda dena amen esavke buca palo drom e informiribasor, akana amenge si akava seruno. Saj te ikaljel pe jekh phanlo lafi, so sijam amen bichalde te godzalina sar dajekh kamela.
Te ljeljam o angluno periodi, i atmosvera si but po sukar. Dikhava so o manusa akana muklje nakhena ko droma, dzana, phirena sajekh sa o etnosi, soj sukar ko akava vakti. Sa si but hari incidentja. Hem me dikhava so saj te dzivdinav jekhutno dzivdipe, a na kamela pe te mukel pe e ekstemisenge, ni jekhutne ni dujtone rigace, so olengere ideje te aven upral, thaj po palal te ljel pe dajekh bihaljovibe.
4.
O Ibrahimi Osmani, profesori serbengere chibakoro thaj literaturakor kotar i Preseva, sundam ko jekh vakeriba bi dzando, kotar disave amala, thaj akhardam ole te prezentujini ki amari emisija ko radio OK. ani Vranja. Kerela pe buti kotar o amaro projekti. O profesor Osmani adava savato iklistilo kotar spitali (bolnica) te avel te ovel misafiri ko Ok. radio. Ov si jekh kotar na but Roma kotar o jugo e Srbijakor, so kerde diso konkretno, sar te vazden e romengoro dzivdipe. Angleder o sa, formirinda Birastrakiri organizacija “ Multikulturalno centri – NARAJAN-. Olesiri buti si bari, keda vakerela pe kotar edukacija e Romengiri. Ov si angluno autori e Programesoro- te sikljovel pe romani chim ano fundamne skole. Angluno sikamno so phradza angloskolakere paralele, pana 1969/70. berseste. Hem akana phradza esavko paraleli ani Preseva romane chavorenge. O vakeriba tavdinda bi dejba dajekh zori, sose o rajo Osmani, sar sa o profesorja literaturakor ano pere bersa, kamela te vakerel cacutne thaj phravde. Ko vakeriba na achadzam ole butfar, sose sa dajek seriozno zurnalisti, kamela po but te sunel, ja te pucel.
IBRAHIM OSMANI -
O Roma sar etnosi, but bersa anglal sine maskaro duj jaga, sar soj hem avdive. Olende besela bari dar, so andam ola kotar amari phurani phuv Indija. Sose hem adari sijam ole paluni kasta, ko adava redo indijakere kastende.
Amen, avdive ko 21. selebersengoro, pana amari romani chib nane standardizujime, thaj nasti te ovel hramomi literaturakirichib. Oj pana si vakerdi, hem sa dajekh dive durjarjola kotar Roma. Dzi avdive i romani chib nane chivdi ando fundamne skole, kote ka sikljoven ola o romane chave. O Programi si ljendo kotar o ”Ministarstvo prosvete”, ko vakti e Jovo Todorevicesoro, a i realizacija na ljelja piro drom dzi avdisutno dive.Te na ljelja pe akaja buti ka avel dzi pherdi asimilacija e Romengiri, ka nasalen piro identiteti.
O Tihomir Djordjevic, pana ko vakti e Aleksandar Obrenovicesor, hramonda kotar o manusa ani Srbija, sukar vakerda sar asimilirinjepe o Roma ko Djorgovci. Hem avdive ola na vakerena romane. Amen avdive, kamela pe te ova zorale, thaj te na pera teli dajekh tenzija dajekhe etnosesiri, thaj te nasala amaro identiteti. Pacava so ko pase vakti, ano Pcinjakoro regioni ka avel dzi ko phandiba sa o romane NJO., kote hem amen ka vakera kokorutno amare problemendar, thaj ka ava dzi ki realizacija.
Ani Srbija kotar 1969. bers, isi Baro phanlipe “Drustva Roma ano Savezi e Srbijakor”, ama hem ov but hari kerda buti ki pherdi afirmacija thaj emancipacija e Romengiri. Te saj o Roma te oven jekhutne ani i Srbija saj but te resen, na ko lokalno, ja hem ke republikakor pozicijakor than. Kamela pe te ovel amen manusa kotar lokalno dzi federacijaker politikane thana.
Tumenge si pendzardo so o Roma nane sar nacionalno minoriteti, adalese nasti te roda sa adava so perela e minoritetenge.
Avdive vakerela pe so ko Pcinjakoro regioni dzivdinena ozolo 50.000. Roma, a ki sa i Srbija ozolo 800. 000 Roma. Amen rodindam te kera lafi e rajo Nebojsa Coviceja, na jekh drom, ja butfar, ama ov nasine ole vakti e Romenca te nasali poro vakti.Kamljam te pendzara ole e romane problemenca hem so e Romenge kamela pe. Godzalinava so kamela pe e Romenge te del pe piko, te del pe amalikano vas, thaj te del pe sa so aver manusa isi olen ki akaja phuv.
5.
Bujanovacko Press-centar, khelda bari rola ki lokalno zurnalistika. Bute zurnalisten thaj gazeten, dinda bari sansa, but ko bibahtalipe e duje etnosesoro ljelje bare love, kerde piro anav, karijera thaj love. Nekase mariba, nekase phral, vakerena o manusa. Numa sine hem averchane buca so nasti nakhle bi dikhime.Buti, buti, buti thaj objektivipe sine olen disave manusa so sine olen pharipe, hem jekh bers po palal isi olen pharipe o cacipe te khuvel ano sumnal. Cacipe? Isi li ola pana ko jugoserbengoro mariba, igardo sema “ sarine kontra sarine”? Ko akava puciba vakerela o Radomir Iric, vranjakor kokorutno zurnalisti so ljelja diploma “Stasa Marinkovic”, gazeta “Danas” e 2001. berseste.Olesoro dikhiba, sar keda sine elani ko projekti “Te dzivdina ko jekhutnipe”, sose vakerda adava so ki diz darandile te sunen, a na te vakeren pherde avazeja. Numa, o faktorja vakerde piro butenca kasa vakerda. Po palal ki diz ja ko koloarja, palo olengere lafja, phradze o jakha jekhe dujtone dikhibasoro i situacijakor. O Irici vakerda upredero 50. minutja, thaj i emisija sine buljardi upredero jekh sati.Akava zurnalisti sine ko sa amare tribine phanlje e projekteja, hem ano olende iklistilo pere idejenca thaj projektenca, so sine kamela pe. Kotar olesoro vakeriba ani jekh emisija “ Te dzivdina ko jekhutnipe”, uladam jekh tikoro kotor.
RADOMAN IRIC -
I situacija nane sukar, hem o Albancija ulasaljile, hem maskaro olende isi hem radikalja, liberalja thaj dizutni opcija. O ulaviba te na vakerav savo si. Ani dujti besutni Albanengere minoritetonengiri Kedinjate ani Preseva, dikhljape o bisukaripe maskaro duj kuputne- okola kotar i Trnovca thaj sa averengiri.. O trnovcanja bestine ko jekh cosi e salakor, thaj vakerde sar jekh kokorutni kuputni deputetengoro. Me butfar hramondum soj i Trnovca ideologikani thaj kulturakor thaj aver centrie Chibanengoro ano jugo e Srbijakoro. Athe but bucha ljena pe, athe but buca agorkerenape, thaj i Trnovca nasti te achavel adaja pozicija.
Te agorkerel pe akaja kriza kamela pe VOTUJIBA. E Albanconen nane koj te pucel, kamen ja na kamena i registracija e dizutnengiri.O sumnali si athe, maskaromanusengere organizacije si athe, ol hem dzi akana khelde sar o sumnal vakerda, hem akana ka khelen sar o sumnal vakerela. Demokratikano sumnal, kamela te dzanel kobor sijam ko akava kotor e Srbijakor. Te vakerel pe sukar: Albancorja si odobor, srbja si odobor, Roma si odobor. Palo odoleste sa ka chivel pe ko votujibasiri vaga. Tegani ka kerel pe nevi Kedin. Te isi 61% Albancja kotar o sa o manusa, sar ola vakerena, odobor ka ovel oljen odbornici, tegani hem presidenti ka ovel Chibano, a nacelniko ki Policija nane te ovel Serbi ja Albanco, direktori ko rastrakere organizacije pale Chibane.
Formiriba e askerengere organizacije ko bijandokhamesoro Kosovo si cacibe, adava nane hovaviba. Adva li o Sevket Musljiju, ja aver, o cacibe e OV. ko bijandekhamesoro Kosovo si cacibe.Ov si formirimo, ov isi ole pere manusa armeja, dela piro ljil... Keda ka ljel pe i armata kotar OVPMB. a kerela pe kotar i armija, kotar 6000. manusa, kotar 21000. manusa, kobor vakerela pe so dzivdinena ozoli “Kopneno zona bezbednosti”, nijekh godzaver nasti chivel pe godzate, soj i buti agorkerdi, thaj ka avel o sansari. Achilo baro numero ekstremistja, achilo baro numero manusa so godzalinena, thaj sa kerena, akate te na dzivdinipe ko jekhutnipe. Me gendinava so ki adaja ideja nasti te realizujinen, adalese soj athe o maskaromanusengere organizacije so haljilje so ovela thaj soj o inresi na amaro ja hem e Albanconengoro, ja o interesi e sumnalesoro ko akala buca. O Albancija but pacana ki adaja multietnicko policija, a sose te na paca hem amen? Adaja multietnicko policija si angluni skala te reselpe o sansari.
6.
Dzi keda i nevi srbengiri Kedin, chivda ki vaga, so ka ljel te chivel ki registracija e Srben ano Kosovo thaj ke Pcinjakoro regioni, adzahar sine o puciba thaj ko O.K. radio. O.K. radio kerda disave segmentija emisijate “ Te dzivdina ko jekhutnipe “, dinda disavo puciba, hem na alo amenge kotar jekfar o akhariba kotar i Andjela Bajramovic, manusni ko OEBS – a ko jugo e Srbijako, kote si vakerdo olakoro avipa ko amaro radio. Oj ki srbengiri chib vakerda kotar registracija hem akharda e manusen te regisrtujinen pe, a majserune si o manusa kotar i Kosova so kamela pe te registrujinen pe.
ANDJELA BAJRAMOVIC-
O manusa si but dezinformisime, sose nane oljen informacije kola vakerena soj i registracija hem sose si i seruni buti. Isi oljen o manusa dar so pali registracija ka bichalel oljen, zorjea ano Kosovo. Jugoslavijakiri thaj Srbijakiri kedin, vakerde so nane zorjea te irini e manusen, ni o maskaro manusne organizacuje, leje opro peste akava vakeriba. Sose e manusenge kamela pe akaja registracija? Angluno, seruno si o manusa te registrujinen pe, te ovel ljen sajdipe te den po avazi ko novembaresko ikljojba. O dujto, kamela pe te dzanelpe o numero e manusengoro so ikljislje kotar i Kosova thaj kobor si Srbija ando Kosovo, te dzanelpe adava numero. Registrujinen tumen, thaj achaven opcija phravdi, te saj te den avazi thaj te dzanelpe o numero e Srbengoro ani Kosova. Te saj te mothaven so sijen adari, so ka achon, so ka irinen, jekhe lafjea na daja amen, so rodena.
7.
E Skender Ljatifijea o O.K. radio alo ko kontakti direktno palo olesero kolega kotar redakcija e radiosiri “ DOJCE WELE “, Vojkan Ristic. Sigate mothada pe, sar baro profesionalco thaj manus so mangela kontakti Olesere buca sine dikhime ano akava than, thaj dzande olestar po bulje. O dive keda o O.K. radio emituijnda o vakeriba jekhe kotoresor kotar duj askerija V.J. kotar rig O.V.P.M.B. kotar rig, Sase Bulatovic so o Ljatifi sniminja thaj angljeder amare radiostar dinda, adava ka achol amenge andi godi. Ko sa o riga telefoniringe, kotar Panceva, Zajecari, Pirot..... thaj sarinenege bi lovengoro bichaldam o prilog. Adale divende sijamle srbikano hit, athe but dinja amen dumo o Ljatifi hem ani organizacija e Tribinakiri, sar prezentatori thaj nakhavdo kotar albanconengiri chib ki gadzikani. Kamela pe te vakeripe olesoro phravdipe cacibase sar sa aver manusa so ljelje than ano projekti, opro peste ljelja o bi mangipe e barengro. Ov sine dzi ko agor cacibase thaj mardape ko kerda diskriminacija palo dajek manus. Esavko manus nasti te arakhelpe, na maskaro Albancija ja hem averthe.
SKENDER LJATIFI-
Saj me sinema baht, vakerava baht, ko jekh irimo maribasoro dzandipa ja nasalipa, te nakhav i vija so ulavela, so mere kolege kotar aver redakcije nasti nakle. Te na del o Devel te irini adava vakti. Jekhutno bi haljoviba kerdo si ked alje o askerija so sine phanle. Me sijum olje, upre koro ljende. Vizitinjum oljen palo trin kurce. Saj te vakerav so akava than na pedjarava, me sijum bijando ani Presova, adalese o Bujanovcko than na pendzarava sukar, a igarde amen dzipeja. Keda aljam dzi ko odola askerija, sniminjam oljengoro vakeriba, ama kedaj si o manus, ko aver vasta, nasti te del muklo vakeriba. Athe sine tikno bi haljoviba so me dindum, ano manusa o vakeriba e askeresoro. Akana, kamava te vakerav, so peljum ko kocija e manusenge kotar O.V.P.B.M. te muken man te vakerav e phanljencar thaj e divengiri i gazeta “ Danas “. Ola muklje man. Palo adaljeste, keda irindum ko Pres centar, mukljum o vakeriba e askeresoro Sasa Bulatovic – mukljum sar ov vakerda. Angljeder ko radio O.K. a popalal ko Dojce Wele. Na sine maje sukar, sose i situacija e askerengiri na sine sukar. Na kamljum nisavo honorari, adava vakerdum e serune manusese. Me rovdum palo adala askerija, sose sine ko but pharo psihologikani than, ama adaja si i buti e zurnalistengoro so silen piro pharipe. E skola multietnickone zurnalistenca, ljeljam te kera ano Juni thaj agorkerdam o angluno seminari. Sine 70 manusa, kotar manusa fakulteteja, maskarune skolaja dji ko manusa so sine ko O.V.P.B.M. Amen sijam olje bahtalje, sose o rajo Miroslav Filipovic pere autoriteteja, thaj amen so kerdam ko projekti kerdam diso multietnikano. Keda sunde o manisa angluno drom, vakerde so si adaja utopija, amen adava kerdma. Geljam ko 2 principija, sose ke srbengere manusa na sine amen problemija, a ko Albancija sine amen po but. Adava sine amende ko dikhiba, sose ko Albancija sine i tradicija, adalese mere autoriteteja kerdum sa, a ko agor sijum ole bahtalo.
Chibalano thaj srbengoro etnosi soj si ko kontakti kamena te dzanen, so kamela pe te dzivdinen ko kontakti. Adava achola te dikha sar ka dzal, a me godinava so saj, so kamela pe te dzivdina ko jekhutnipe .
8.
O buca po hari avena pe thaneste, ki sa po sukar atmosvera, sa po hari pharjariba posukar ljeljam dihja. Jek kotar emisija e projektesiri dindm ko phraviba internet kafeja ani Bujanovca, so dinda dumo i Britansko ambasada, a phradala o OTPOR. Ano akava phraviba sine i Sara Prajs, angluno sekretari ki Britansko ambasada ani Beograd, Rasim Ljajic, rastrakoro ministri e minoritetengro, Milovan Coguric, sekretari ano rastrakoro ministarstvo e askerengoro thaj dzeno ki koordinaciono komisija ko jugo e Srbijako, sar but dzene ko Otpori. Akaja Kedin, nakhlja sukar thaj sa o prezentatorja vakerde ko O.K. radio, so ko adava than, sine olje trin raportija. Akate ulavaja so vakerda i Sara Prajs so dela dzandipa kotar Britansko situacija
SARA PRAJS –
Ani Bari Britanija, amen sine but rovljardo dzandiba ano Nordi ki Irsko, keda duj kuputne, nastine te dzivdinen ko jekhutnipe. Adari amenge si but pharo. Amen dzanaja kobor si phrao, te agorkera akaja situacija. Amen sijam bahtalje so dindam piko thaj finansirinjam akava projekti internet kafe But si sukar kotar Komuna rastrakiri kedin, thaj o zoralipe mothade, o manusa akalje thanengere, a adala si o Srbija, Albancorija thaj o Roma so ljelje o dzivdipe ano sansari, so kamena te dzivdinen sa ko jekhutnipe.
9.
Ano masek Avgust, kana gelo o Riza Halimi ko trine kurkengoro phiriba ani Amerika, formirimi si Albanikani minoritetesiri Kedin, ozolo late phagljepe but kopljija, a nadari sine bare polemike. Ola kerde o Albanikane odbornici ano kedinja ki Preseva, Bujanovca thaj Medvedja, sar hem o presidentija kotar gava Chibane kotar jugo e Srbijakoro. O, O.K. radio kerda buti ki akaja tema, a ko ajkeriba Septembarskone sesijakoro, chibalano minoriteti kerda lafi ani Kedin. Amen kerdam lafi thaj e Milovan Coguriceja, e Rasime Ljajicea, a ko agor thaj e Nebojsa Coviceja ki upruni tema.
MILOVAN COGURIC –
Albanikani minoritetesiri Kedin na egzistirini legalno, saj te vakerav soj oj ilegalno organizacija, palo miro godzalipe, isi ola resin te kerel disavi nevi nestabilno situacija ano Jugo e Srbijakor.But sukar ka ovel jekhutne te igara o dzivdipe anglal, ja te formirina disave neve Kedinja, disave neve ilegalna organizacije, te kera, neve problemija so na kamelape.
RASIM LJAJIC –
Me godzalinava, so kerdam ano Jugo e Srbijakoro, bare rezultatija ko drom te stabilizuina thaj te normalizuina i situacija. Adaleja na kamava te vakerav so agorkerdam sa o problemija. Numa, aver problemija ka ikeren pe ko jek demokratikano, politikano procesi.. But sigutni buti ko akava momenti, saj te igari amen ki bangi rig thaj te achavi akava procesi so igari ki normalizacuja. Tej i Albanikani minoritetesiri Kedin, mothavi sajdipa, te formirinel jekh institucija so ka kedel sa o politikane oranizacije e chibanengere, te kerde adava, te reslje koncenzus maskar Albanikano politikano drom, saj te vakerav soj si adaja interno buti, so nane te bijanel politikane implikacije. Tej adava, olegere paralelna institucije, adava saj te igarel ki destabilizacija. Adava si jekh elementi, so saj te kerel peraviba politikne thaj etnikane tenzije ko akave regioni.
NEBOJSA COVIC –
So kerela pe buti akale Kedinjatar thaj o manusa soj olate, sukar ka ovel te keren ola koalicija maskaro pere partije. Me adava na mekava nisar aver chane. Dzanena, majbaro problemi ko akava regioni, so dzala ki demokratizacija thaj dzala ko procesi integracijakiri thaj phandipnjasiri, ko Evropska institucije. Akava si terorizam, adava ovela ki Kosova, ulo ko Jugo e Srbijakoro, ulo ki Makedonija, Sa dela ko dzandipe soj adava Albanikano terorizmi, adavaj si o anav, aver nanema. Majbaro problemi si ano procesi demokratijakoro. Ani baht, me godzalinava, so baro numero Albancija si kontra akava. A ko akava phandlo lafi aljum kotar kontakti disave manusenca, oljengere liderenca.
Numa, ko agor e emisijake kamljape, i ako sine optimizmi ko politicarija, konstantuinjam so adava sine “ kurko bi bahtalje divengoro “ na akalje regionese ja po bulje. Amerikakoro generali KFOR-a ano Kosovo Vilijam Dejvid, ko lungalo intervijuji e gazetake “ KOHADITORE “ vakerda, so ani Presevakiri “ DOLINA “ o nilaj saj te ovel tato. O dizutne akalja regionesoro, akana pucena pe, koj si zainteresimo i buti te ovel bi bahtalji, hem ko ka akhari o pharipe. So ka ovel palo dizutne ko akava regioni? -, puclja pe ano po komentari o gazetari kotar i Presova, Skender Ljatifi.
10.
Ano Bujanovcko Pres – centri, promeninje pere thana but portparolija, hem sarine nakhlje kotar amaro studio. Sine bi lache situacije, keda sine amen misafirija, dzivde sine ano studio, a ola na alje. Maj phare ale o Albannikane liderija thaj o manusa kotar rastrakor Koordinacionakiri organizacija. Mica Markovic, jekh kotar majseruno manus ki akaja organizacuja ano tereni, alo keda akhardjamlje, posukar te vakerav amen geljam oljesere ofiseste, ko angluno, ov sine ki komuna Bujanovacko. Akava manus na dinja dikhiba dijekhesoro, so saj ko momenti te vakeri kotar dzivdipe taj meripe. O Markovici vakerdja pohari, numa, zoralje ko pere lafija.
MICA MARKOVIC –
Gelo but pharo, a popalal posukar. Godzalinava soj kerdo jekh niveli maskaro manusa, maskaro Srbija thaj Albancija isi jekh haljojba thaj relativno stabilnost. Resljape baro anglunipe ano ekonomikano statusi ko akava regioni. Ani Presova Bujanovca thaj Medvedja dende si upreder o 900. miljionija dinarija, a o planija thaj o projektija garantuinena so ka del pe but pobut ko aver bers. Saj te konstantuina so baro numero Albancija kamena te dzivdinen thaj te irinen ko normanlno dzivdipe. Isi jek numero Albancija so siljen godzalipe, te keren bi bahtaljipe ko akala thana. Amen dzana, hem i Rastra si palo amende, so vakeda, so ka del pe Albanconende, pherdi integracija ano sa o svere dzivdipasere ko akaja Rastra. Kamelape te kerelpe buti te arakhipe o sansari, ko ekonomikano pucipe, te kerelpe buti. O Srbija kotar akava regioni te na biknen pere khera.. O Srbija thaj o Albancorija kamena te dzanen so kamelape te dzivdinel pe ko jekhutnipe, sose i phenlji phanlja oljen jekhe dujtoneste.
11.
O Zivota Matic si doajeni ano pres-centri, numa, ov si thaj kokorutno zurnalisti ano Jugo e Srbijakor, posukar te phena ani Bujanovca. Bersencar mardape “ Kokori sarinencar “ thaj maskaro elite ko sa o etnosija isilje but manusa so na kamena olje. Maj baro oljendar, si o Randjel Veljkovic Avdije nanelje nisavo than, thaj avdive si palo sudije. Numa, maskaro drabarde thaj okola so sunena o Zivota isi olje majbaro rejting okoljendar so kerde buti ano Jugo Srbijakiri kriza. Ov sine, olje hanika ko sa o riga, sar nane siklo te bangarel po sero anglal o neve manusa rastrakere Ov sine ko mariba hem igarda “ I pobuna “ so kerdape kontra RTS ano Pres-centri. Vakerela pe so adava o Covic, na bisterda olese. E O.K radiose kerela buti kotar angluno dive, naj anglal sar specijalno reporteri kotar i Bujanovca, a popalal sar maribaskoro dopisniko. But far dela raportija kotar sati ko sati, thaj po 10 raportija ko dive. Bucarno manus so pacala ko sa o manusa, so na dikhela koj savi morti isile. Ov sarinen pacala thaj respektuini. Kotar sa, ov, maj but kerda ki promocija O.K radiosiri ano Jugo kotar i Vranja. Ani emisija na kamlja te ovel misafiri, soske vakerda so, hem adzahare, butfar ko programi sijum. Thaj cace si odova, ano segmentija soj dinde sa dajek dive maj but ljende si oljesere kotora taj chivde ki anketa, Numa, adalese e autorenge kerdape, sa olesoro vakeriba ka ovel baro barvalipa ki akaja emisija.
ZIVOTA MATIC -
E rastrakoro ministarstvo arakhibasoro dinda disave diplome zurnalistenge, so hramonje raportija kotar Jugo e Srbijakoro, a kokori o Zivota Matic ljelja majbaro numero. O cacibe definitivno ikljistilo maskaro manusa, te dikhljam, sa angljeder bersa ko sine hramonda raportija pali direktiva, sar kamlje adala raportija te oven kanalisime. Akava drom nasine disavo phandiba, adalese o zurnalistija so sine adari hramonde bi cenzurakoro. Sine asajibasere kotora sar soj ,sar soj sine o dzajbe ani Lucana. Adari gelo e amerikakoro ambasadori, Mongomeri te dikhel, ko than sari, soj, thaj so ovela. Adava sine ko vakti keda na sine zona “ bezbednosti “ ja zona “ nebezbednosti “, avindo auto dromeja, Vilijam Mongomeri, kamljape te puzini, sar te arakhip kotar snajperistija. Numa, thaj o amerikakoro ambasadori, dikhlja so adari nane asajbasiri situacija. Ni jek nadzanda so ka aikeri e manusen ani komuna Bujanovac thaj Presova, sose si adari i situacija but bibahtali sar kotar Kosova thaj Metohija. Adzahar thja kotar Makedonija. So kerelape buti kotar O.V.P.B.M., saj te vakerav soj si oj muklji, numa, olakiri dihja, olakere askerija, saj te ikljon ko sa o thana, saj te phenelpe soj pana aktivna .
O Nebojsa Covic, kamljape te reselpe, e Sevket Musljijea, ama akava nasine lje vakti, adalese o Covic anglo sarine pelo ljese ko kocija te arakhi vakti sar te na oven disave buca, so na kamena pe te oven. Na vakerava kotar o sansari, kova ajkerela pe adalese, kamela pe vakti ka dikha ko tajsato.
Godzalinava, so ano jekhutnipe nasti te dzivdina, palo sa akava so nakhljum thaj palo sa o emocije so haljiljum, so isiljen o manusa Srbangere etnosestar thaj saj te vakerav hem o Chibane. Palo sa, me sijum optimista, te dikhljape i dzivdipe jekh ozolo dujto, kamela pe te ovel bari tolerancija thaj baro respekti te kamljape te dzivdinipe ko jekh than sar soj i Bujanovca, sose adava isi Srbikani diz, ano ljeste isi pobut Srbija kotar Srbija ani Presova. Angluno phiriba ko formiriba multietnikano amalipe si i jekhutni policija, thaj ko akava thaj aver projektija dikhola pe, so saj te dzivdinipe ko principi jekh ozolo dujto.
12.
Ljubisa Tosic sine bi akhardo, a palal mothada pe, so sine rupovalo manus. Presidenti si ano bi rastrakere organizacijakoro “ CENTAR ZA RAZVOJ PRESEVA “, Sine zainteresuimo amare projektese, sine ko but Tribine ko but thana, dinja piro doprinos, dinja amen dumo, sar te organizuina o tribine ano gadjikano kotor ki Presova Na alo ko redo te ljel than, ani emisija, so dela pe savatone. O Srbija mukena thaj nasena kotar i Presova, adava sine pendzarutno thaj alarmantno. Pendzarda sa o problemija, sose o Srbija achavena pe khera. Adzahar jehke sudre anglo jevendesere paracuvjate sukar sine vakerdam amen thaj haljiljam amen, so kamela pe te kerel pe.
LJUBISA TOSIC -
I situacija ani Presova akana si but posukar kotar vakti keda sine mariba. Keda agorkerda o mariba, na alo dzi ki realizacuja adava so vakerda pe te realizuinipe. Sar te keren o dzivdipe e manusengoro ani Presova. Ani buti si 15 nanusa. Adalese, alo dzi ko mukiba thaj achaviba i Presova. Hem avdije, kotar Presova ko paluno vakti ikljistilje, te ljeljam palune 40 bers ozolo 12000 gadje. O Albancija saj te phenelpe so gelje te keren buti avrijal. Ozolo 6000 Albancija kerena buti ani Evropa. Ekonomokano cororipe ani komuna Presevo direktno khuda sar jekh kotar, faktori, sose o manusa muklje i Presova? hem avdive, akana ov si prezento. I situacija ando gava, posukar te phenav kote, djivdinena o Srbija si but bi bahtalji, corori, sose o manusa ko adala gava nane olen elementarna buca te dzivdinen, but si pharo adala manusa te achon te dzivdinen ani Presova Sose nane oljen pani pijimnjase, sukar droma, a kotar telefonija te na vakera. Akana sundona o raportija so adala manusa biknena piro nacionalno interes sukare parenge, thaj adava so ola kerena dajek kamela te na mukel sar so sine o S.P.S., ko than. Adale manusenge te del pe olenge, so kamena, te saj te divdinen sukar. Ko akava vakti, akala manusa pacana ko idealja, so ka dzivdinen sukar, te bikinje piro isibe kotar i Presova.Adzahar, godinena, so ikljon kotar meriba. I buti amare organizacijakoro dzala ko drom avere organizacijencar, te la te kera jek bazicno kocenzusi ki dizutni orjentacija. Amen ka ova zainteresuime te ovel maskaro amende buti sar o Srbija, o Albancija thaj o Roma. Maskaripe e gadjengoro e Albancengoro te dikhljam kotar i istorija ov sine ko sa o vakti sukar. Nisar na alo dzi ko bare problemija, a na dzanava, dzanena li tumen o podaci so ko palune 20 bers na sine ni jekh ekcesi. Akava vakerela so amen e Albancenca sukar nakhljam thaj uladzam o sukar thaj o bi sukaribe. Numa, ki akaja situacija, keda uladamen ko Kedinja, palo etnikani baza, o Srbija si sar minoriteti hem haljovenape ustavime. Akana ka ovel i buti Rastrakiri, but seruni amange ani Presova, sose, o Albancija sar pobaro numero, a o Srbija tikoro, te dinja i Rastra e Srbenge lafi so ka ovel sukar so ka ovel amen proporcionalno jurisdikcija O Srbja ka achon,te na ... Po palal sari i avdisutni situacija? Me kokori besava palo me lafija thaj vakerava – i Presova ka ovel ko vas e Albanconengere ki Presova nane te achol te dzivdini ni jekh Srbi athe ka achon te dzivdinen kokorutne Albancija.
13.
Jekh kotar o seruno manus ano Jugo e Srbijakoro, si bi nakhavdo presidenti ki komuna Bujanovac, Stojanca Arsic. Ov ka achol hramomo sar manus so perada o serunipe e S.P.S. pana ko 1996 berseste, a ov sine ki organizacija Jul “ Phenjakiri “ partija. Na kamlja nisavo kompromis na kamlja te vakerel ni e serunencar ani Republika, nasine manus kova ka kerel olje pismani – S.P.S. a angljeder olakiri komunistikani buti so ikljila kotar bute bersengoro manus kotar Bujanovca o Randjel Veljkovic. Ov gelo ani istorija. O Arsic alo ko serunipe hem keda “ O lolje “ nasaljena ani sasti Srbija a ov arakhi jekhutni chib e neve rezimeja thaj achola ko than. Oljese phenena “ Posten covek”, chida pe sar autoriteti maskaro pe dizutne.
Ani emisija “ Te dzivdina ko jekhutnipe “ sine but far, thaj direktno ljelja lafi kotar Amerika, kote ko studijsko phiriba nakhlja trin masek ki kupa e Albancorengere serunencar. Akate daja disave kotora kotar ljesoro raporti sar misafiro keda sine o Arsic pherdo ki godi so nasti te anelpe kanoni kote ka muken pe o Komune thaj oljengere odbornici ko 24. Aprili, a alusariba te ovel 16. Juneste, so popalal mothada pes soj cace.
STOJANCA ARSIC –
Baro zoralipe, nasaljipe, hem ko Srbija thaj ko Albancija te mothavel pe, kas isi po but, a e Romen bistrena sarine. Sarine akate bistrena duj buca – i tranzicija so but dukhala,, o than kote oj, arakhlja amen, kote kamela pe, politikane te agorkera disavo puciba ano Jugo e Srbijake. Ko adava, sukar so rodela i Kedin e Srbijakiri, thaj oj te kheljel bari rola, te dikhel pe, kolaj si adala privredna subjektija, so saj sukar te keren buti, koja si adaja konkurentno roba ( seja ) athe amen te da po but, thaj amen te chiva so pobut manusen te keren buti. Palo adaleste, soj athe ko huduti, saj lji te ustel ja na, te dikha, adava so nasti nisar te ustel pe prende, ate na kamela pe nisar te forden pe o love. Ko sa adala segmentija, me besava palo rodiba e Bujanovcakoro, posukar te phenav palo Srbija. Nasti te rodav diso so na perela nikase ani Srbija, so ni o sumnal nasti te haljol, so dzanela pe kote nane suksesi. Esavko rodiba peravi amare sanse te la adava so saj thaj si realno, a adava so nasti kamela pe te muka.
Tej o Jugo e Srbijakoro sar misali e maskaro etnosesere organizacijenge, sar saj te agorkerelpe i kriza ko jekh than ko sumnal, tegani o maskaro etnosesere oranizacuje kamena pe te besen palo adava projekti, te den dumo sar te avelpe ko agor e krizake.Adava vakeri sar numero jekh, ekonomikani buti anglal, numero duj, profesionalno funkcija multi-etnikane polocijake, thaj numero trin, si polotikano procesi so kamela te anel e Albancon e Romen thaj sa okolen so dzivdinena ko sa akala thana ano rastrakere institucije. Godzalinava, so o Srbija ani Bujanovca na darana kotar po tajsato, ola darana kotar kokori pestar. Srbikani kuputni ani Bujanovca kamela te avel ki godi, thaj te oven jekhutne ani piri buti. Te achaven partijakere buca, te ovel adaja jekhutni Srbikani lista ko alusariba sar so ulo ano Kosovo thaj te kerdape, adzahar, nane dar.
Ni o Albancija na kamela pe te daran, sose hem ola, ka ljen adava, so perela oljenge. Na sar privilegija, ja de oljen buti, te akharen o pharipe so ka ovel ko akala thana thaj ko ekonomikani buti. Adava kamela pe te realizuinipe maj anglal te ovel politikano stabilnost. Lokhe i te kritikuine kotar rig a pharo te lje o pharipe opro tute. Akaja buti ko akala thana si status kvo thaj nane sukar e manusenge. Akava statusi si sukar, okolenge so kerena spekulacijaja ano polotikane elite. Adavaj si sukar Albanikane polotikane liderenge a sukar si thaj dajekhe Srbikane liderese. Ked ka avel o vakti te phenel pe odobor isi Srbija, odobor isi Albancija, odobor si Roma, athe nane pobut lafi, adaleja aljam dzi ko suzariba thaj nane te da amari energija ko diso so nane pozitivno. Kamaja li te kera te proluinipe, kamaja li projektija kola si ko plani te realizuinenpe ja na. Amen sijam ko cekat ani lokalno rastrakiri kedin. Sa so si angljeder amende kamela pe sa o manusa te angazuinenpe te keren jek sukar ekipa thaj te realizuinen sa adava soj ko plani .Te faljini dajek chelutno ani ekipa adava ka haljol sa i ekipa adaljese kamela pe sarine thaj kotar riga te ripinen aver manusa te ripinen lokalno komunakere bucende a na o manusa korkori te ruminen o buca, soj ano plani te realizuinel pe ani komuna. Dajekh kamela pe te kontrolisini akaja buti thaj adalje anglune manusese, kase ka delpe bari buti. Palo mlo godalipe, adava perela te kerel jekh poloticko elita kotar jek rig ,thaj kotar dujto rig, okoljenge so nane sukar ni te ljelpe i buti, ola destabilizuinena, kerena disave tenzije .Oljenge kamela pe te ovel phravdo sa o maskaro etnikane organizacije. Isi oljen jekh buti taj phravde vakerena e Srbenge thaj Albanconenge so na kamena bi haljovipa ko akala tana. Nane te ovel tolerisimo adava. Sare dzanena thaj kamela pe te ikeren thaj te dzan adale dromeja.
Isi amen paciba so o Srbija thaj o Albancija ka aven ki godi te arakhen jekhe manuse kotar solduj etnosija, ja jekhe ja dujen, so isiljen baripe, te kerda pe adzahare maskaro Srbija, me ka achovav palo adala manusa, te rodinje piko te davljen dumo ano sa so saj me ka dav, sose sar politicari hem tumen dzanena te kamljen bimikon nasti sarinenge te phere o vilo .
Amen aver alternativa nane amen, e phenljaja sijam phanlje te dzivdina, ano jekhutnipe ko akala thana, kamaja amen adava, ja na. Te na kamljam te dzivdina ko kamljipe, sa dajek saj te arakhi piro interes ko akava than te dzivdini, sa adava kamela tolerancija thaj maskaro manusikano respekti, adavaj si jekh barvaljipe. Sa aver opcije na igarena ko sukar ola si fatalna sa e manusenge so dzivdinena ko akala thana .
14.
Ni jekh na dzandam so aikerela amen kotar angluno resiba e Saipeja Kamberi, maj pendzarutno Albancorengoro manus, marutno so rodela nacionalno emancipacija thaj manusengiri jurizdikcija ano Jugo e Srbijake? Palo but telefonikano vakeriba, kerda pe amenge but tikori olesoro ofis ano privatno kher ko centri e Bujanovcake, a ov si sar sarine o manusa, a amen godzalijam, soj aver chane. Ko misafirluko ko Kamberi sijam ole o 4 dive ano kurko ko adala dive keda muklje o trin kedinja ano Jugo e Srbijak-er a amaro msafiri kotar adava nadjandja ! Adava faktori mothavela o drom kote ka dzan o “ Odnosija “ e Rastrakere, thaj okolje Albancengere, soj pana teli tenzija, te ljen la sar piri. Numa, sar cacutno rajo, o Saipi Kamberi vakerda, ko sa amaro puciba, a ko adala sine hem puciba soj direktna thaj dukhavde. Ni jekhfar na nasalda o sudro profesionalno vakeriba, a keda ikaldzam o mikrafonija vakerda, disave lafjorja kotar disavi motivacija okoljengiri so angljeder jekh rat chide, ano centri e dizijake plasticno eksplozivi bare zoralje eksploziveja. “ Adavaj si puciba motivesoro, keda ka nasaldol o motivi, tegani nane te oven hem o bombe”, vakerda tegani o Kamberi. Kotar oljesoro baro vakeriba ulavaja kotor kote o rajo Kamberi vakeri kotar avutno alusariba, ov godzalini sar vakerda, “ Adavaj si suzardo formalnost “.
SAIP KAMBERI –
Amen sa dajefkar rovaja amen, sar nane politikano procesi integracijakor e chibanengor, a tegani vakerena amenge so sijam deskruptivna. Adava nasti te haljovav, sose amen godzalijam so kamela pe, te haljova amen maskaro amende. Amen nakhavde berseste rodindam kotar Rastra te ikerel lokalno alusariba, numa, ola nane amari resin, ja instrumenti, angluno phiriba te nasaljipe i diskriminacija ki lokalno Kedin. Adava so na kerde alusariba anglune berseste argumentuinje so kamela pe registracija e manusengiri, sar te dzanel pe kobor isi kas. Akana, maseko angljeder i registracija i kordinaciono komisija thaj aver organija ani Republika Srbija kamena te keren neve alusarde thana, angljeder o rezultatija kotar registracija e manusengiri! Amen ajkerdam o registruiba te na ovel pala dajek te vakeri sar jek rig ljelja po but sar dajekh nekase pobut dinja. Te kerdam te ovel ko interesi e sansaresor, integracijakor, thaj te stabilizuina i situacija amen ka kera palo purane podatkija, te na avel dzi ko bisukaripe te kera angluno phiriba te avel pe dzi ki normalizacuja ani fundavni struktura ki Kedin ani Bujanovca .Godinava so akava, alusariba ka ovel olje, seruni buti, sose adavaj si ulaviba, thaj ka anel dzi ko iriba sa so nasine sukar ko anglune bersa. Ka oven baro numero manusa so ka den o numero e alusaribasere thanenge, keda ka haljoven pe, tegani o alusariba ka ovel jekh formalno cini.
Me pacava, so saj te djivdina ko jekhutnipe, ama angljeder, kamela pe, te chivl pe esavki metoda dzivdipasiri, so maskaro peste o manusa ka respektuinen pe, sa dajek te haljol pe zoralo thaj bi darakoro. Sa dajekh te ovel olesiri jurisdikcija, palo rastrakoro Kanoni. Tumen angljeder sunden disavo vakeriba, disave lokalne Srbengere, so o Srbija ka oven ustavime te chida pe o Albanikano barjako. Esavko godzalipe, kamela pe te irinipe te nakhel pe. Amen kamaja te khuva ani Evropa a adava saj te respektuinjam o Evropska standardija. Godzalinava, so isi pana manusa so kamena maskaro etnosesere love, a pana na kamena o maskaro etnosesere standardija. Adava kamela pe te bistrel pe, a me sijum pherdo godi so i demokratsko orjentacija olakoro zoralipe ka avel ko sero, thaj o sansari ka avel ko akava regioni.
So kerela pe buti kotar Albanikani rig, amen sijam te kera kuputni buti e rastrakere kedinja ko majpharo periodi e krizake, thaj adava motavda, kote besena o Albanikane politicarija thaj o politikane subjektija hem olengere liderija, so kamena demokratikane instrumentenca dzi ko agoripa e krizakoro, adaleja kamelape te respektuinipe adala
standardija soj pana maskaro amende.

TRIBINE
1.
Amen po hari khudam ani problematika, thaj rumindam o duvari so sine but zoralo, kerdo bersenca, kamljape sa dajekhese kole planirindam ano tribine te da ole ko dzandipe so kamaja akale projekteja. Adzahar sine o angluno dukumenti so bichaldam ozolo pandzvardes adrese.
Athe ka ovel o mediji, sose akaja buti nane adalese te sundzol thaj te ovel promocija e projektesoro thaj O.K. radio, ja te phravel pe sajdipe thaj te rumini pe i informativno blokada maj anglal keda kerela pe lafi kotar maskaro etnikano vakeriba. Akava mariba, so agorkerdape thaj tacarda o bi haljoviba e manusenca so nane Srbija, pana si maskaro amende. Kamela pe te vakeren pe o anave so ka aven ko disave radia ja zurnalija, adava si but dzandlo momenti, thaj baro phravdipe. numa, o medija posukar te phenav e rastrakere, na dena than adalese, adalese amen olenge hramondam. Adzahar sine amaro akhariba sa e redakcijenge. Misali si ikaldo na dzando.
O keriba buti e Anglune tribinace, alje dzi ko agor, keda dijek godzalinja so kamela pe te hramonipe e policijake thaj te vakeripe akala bucace. Bichaldam e sekretarica ano SUP, numa oj irinja a na bitinda i buti.
Te saj i kedin te ikerelpe kamljape but angljeder buca thaj 48 arija angljeder te vakerel pe e SUP-ese. Amen adava vakti na sine amen, a o skupi ikerda pe. Palo ikeriba igardzam i lista, kola manusa sine ki kedin. Ko SUP-i. “ Na sine baro problemi “, vakerda o policajco keda dikhlja o anava e manusegere. Ko pucuba “ Ni amenge?” Ko than e vakeribasoro, ov na vakerda, vazdinda po sero dikhlja amen, thaj nijek lafi na ikljistilo oljestar.
2.
I lista so sine akharde ki kedin si akaja :
Suncica Stojanovic - psiholog, Kedin 484 NVO Vranje
Suzana Popovic - ABC centro NVO Vranje
Suzana Antic Ristic - Kedin kotar i Vranja
Nora Ahmetaj - UNDP, ofis ani Vranja
Radoslav Mojsilovic - Partnerija e demokratikane iribase – Vranje
Andjela Bajramovic - sefi mobilne ekipakoro OEBS e Jugo Srbujake
Izabela Kitic - Savzno Ministarstvo, etnikane pucibase
Dobrisav Nesic - Odbor za ljudska prava, NVO – Leskovac
Djemaledin Hasani - Islamska verska zajednica – Presevo
Fatime Aliju - Udruzenje zena NVO – Presevo
Neitan Koeshal - CHF, Amerikakoro NVO ofiso Vranje
Miroljub Stojcic - Presidenti e komunaokoro Vranje
Sojance Arsic - Presidenti e komunakor Bujanovac
Slobodan Draskovic - Presidenti e komunakor Medvedja
Divna Stankovic - Zenski centar NVO Leskovac
Bratislav Stamenkovic - Edukativni centar NVO Leskovac
Ibrahim Osmani - profesor MKC Narajan NVO Presevo
Amet Arifi - Generalni sekreta Saveza drustava Roma Srbije – Bujanovac
Zecirja Neziri - Glavni i odgovorni urednik raio Preseva
Skender Ljatifi - Nezavisni novinar iz preseva
Jeton Ismailji - Vlasnik radio Toni kotar Bujanovca
Demir Demirovic - Odborniko ki komuna Vranje kotar Vranjsko Banja
Ratko Silistarevic - Presidenti sikljovibase ano Romano savezi
Dragan Petrovic - G 17 plus kotar Vranja
Vojkan Ristic - Zurnalisti koar Vranja
Miodrag Miljkovic - Potparol PRES centro BUjanovca
Zivota Matic - Zurnalisti kotar Bujanovca
Nebojsa Ljubic - FOPORD, NVO Vranje
Dalibor Tvrdisic - Presidenti kotar studentegir unija, Pristina
Marko stevanovic - Savezo mazkarune skolakere Vranje
Radomir Iric - Zurnalisti kotar Vranja
Zoran Ristic - Direktor zavoda za trziste rada Vranje
Sklavomir Kostic - Regionalno povereniko UGS “ Nezavisnost “
Snezana Stankovic - JUKOM Kancelarija, Vranje Bujanovac
Goran Vladkovic - Seruno manus ano O.K. radio
Sasa Stojkovic - O dujto manus ano O.K. radio
Goran Vladkovic, seruno ano O.K.radio perela olese ani godi adala dive e Avgustesere kotar jek aver dikhiba: “ Kamljum te ovel akaja Kedin sar ko sumnal, dindum e Maksese, sefi ki tehnika, komanda te kerel kutije e simultano iribase. Akhardjum ole angleder disave dive hem ov vakerda: “ Sefe ma dara, saj si teli komanda “. Ko 5. palo pladne angljeder i Tribina, o Maksa igarela thaj lemini duj tikne kutije. Dikhava so nane te resa adalese vazdava me vasta kotar sa. Numa, o problemija ni athe na achona nane amen mikrafonija, o Maksa thaj o Tonac Ivan prastana palo miksete teljija, taj mikrafonija a me diljindiljum. Na haljum sa o dive, adalese cindam pleskavice sarinenge so sine ki sala a miri pleskavica achola bi kicimi. Jek sati angljeder i tribina doljela man aver dar: “ So ka kera te na alo ni jekh ?” Ozolo 19 o sati aver paramiz Ko 19 thaj 20 konacno pherdo mo vilo – kamera RTV zurnalistija ... Ljeljum e huljibasoro vakeriba. Ko agor, angluno drom palo trin dive haljova man muklo. Mange i tribina agorkerda pe. Kuri tani odija pljeskavica so sine angljeder ?
3.
I Tribina ljelja te ikerel pe, keda o Goran Vladkovic ljelja huljibasoro lafi, a palal alje bare lafija, so trajinja 4 satija ! Baro pharipe, adale nilajesere Vranjskone racate sine e manusengoro vakeriba, so na vakerda pe but vakti, so na nakhlja piro than te ikljol kotar muj. A akana adava than dinda pe, thaj sarine vakerde, poro kodzalipe, thaj pi dukh E manusen inpresionirinja o faktori so ozolo astalji angluno drom besena but manusa kotar trin etnosija. Na kamela pe te bistrel pe, so henez ko pherne o NGO ano Jugo e Srbijake, soj o zurnalistija kokorutne isiljen adaja privilegija, so saj te vakeren bi darakoro. O presidentija e komununenegere kotar Jugo e Srbijakoro, athe nasine o presidenti kotar i Presova, sine ki koalicija e SPS – eja thaj JUL- eja. Interesantno sine o vakeriba anglune thaj avdisutne bimikengoro, so na godalinena jekh, thaj nane oljen jekh dikhiba ano sumnal. Sa adava nakhlja bi incidentesoro ja te “ Hanpe “. Akate si ikalde disavo vakeriba so nasine diskusija, ola dinde i objektivno piktura so adale racate, angluno drom, ko esavko vakeriba ulo ani Vranja. Te geljam kotar faktori so kotar Jugo e Srbijakoro maskaro etnikano dialogo sine ko chinaviba, thaj dzi avdisutno dive nasti dzivdilo ni ko naj elementarna nivoja O, O.K. radio kerda akala Tribinaja, sar saj o manusa te arakhen jekh drom pere dijalogoa. Godalinena so o dijalog e rastrakoro thaj e etnikane kuputnengoro nasti te anel dzi ko phravdo drom, a adava saj keda ka keren lafi manusa so nane hamime ani politika. Ola si kotar organizacije bi rastrakere, kotar o medija, kotar kulturaker thaj sikljovibaser institucije, kotar sa o segmentja e dzivdipaser.
4.
GORAN VLADKOVIC , si seruno ano OK. radio, ano piro vakeriba, dinda haljoviba e Projektesoro :”Te dzivdina ko jekhutnipe” –
Sa akava keraja jekhe resinja, a adava si te arakhel pe sajdipe te resa ki jekhutni resin. Sa e etnikane kuputnenge so dzivdinena ko akala thana. Sa amen, so rodaja thaj amaro kamljipe si irime ko adava drom, sar te kera trasirime drom so po sukare dzivdipase, thaj adava te achava amare chavenge thaj e manusenge so ka aven palo olende.Tikore, harne phirimjaja so amen ljeljam te dza, kamelape sarine te dza sar te ava thaj te kera jekhutno dzivdipe ko akala thana.
Palo oleste, ljelje lafi sa so sine ani sala. Akate hramona disave kotora kotar adava vakeriba:
DIVNA STANKOVIC, Divna Stankovic si kotar i Leskovca thaj kotar jekh dzuvljani organizacija –
Angleder duj dive irindam kotar jekh maskarophuvjengiri Kedin e dzuvlengiri. Ki adaja Kedin sine jekh romani organizacija kotar i Makedonija, so kamle te vakeren pire problemja kotar i Makedonija thaj te roden piko sa e romnjengoro. Olengoro vakeriba, kerda te vakeren sa o romnja kotar sa o riga. Me athar, ikaldzum dzandipe, so kamela pe sarine te keren jekhutnikani buti te kamljape te dzivdinelpe sukar.Athe nane dilema, amen sijam ko sa o thana jekhutne thaj saj te dzivdina ko jekhutnipe. Na sine problemi, dzi na hamisaljilje disave politicarja, kolenge pelo ki godi te ulaven amen. Amen sijam bange so mukljam adava, hem akana isi amen adava so rodindam. O Makedonke te dikhen sine o bangipe ki aver rig. Ola na kamlje te dikhen, ja te sunen aver problemja so isi olen aver dzuvlja avere etnosesere ko piro regioni. Me na kamava akate te ulavav godi, ni te vakerav so isi man bari buti ko akava pucibe, ama dzanava so sijum dzivdi thaj dzivdinava ko akala thana, so kamela pe te ova kokoro kriticna, realna thaj objektivna. Kamela pe te dikhel pe hem i dujto rig thaj te achavel pe than te sunas amen thaj te haljova amen.
ZIVOTA MATIC, Kokorutno zurnalisti kotar i Bujanovca. –
Ano dijalogo kamelape te ovel pe cacutno, thaj te vakerel pe adava so godzalinela pe, a na te deklarisinipe manus a te ovel demagogi. Dikhljam enja masek angleder, so ulo, dzi keda godzalindam so nasti te dzivdina ko jekhutnipe. I alternativa sine i armata. Ani Bujanovca avela dzi ko tikore incidentja, na so nasti anena dzi ko sigutno aviba dzi ki resin, te kerel pe jekh multietnikano manusibe, soj si jekhutni perspektiva dzivdipasiri.
SKENDER LJATIFI, Kokorutno zurnalisti kotar i Preseva –
Akate, kobor dikhava alo kokorutno o presidenti e komunakor kotar i Bujanovca o Stojance Arsic.But si maje pharo, so akathe pendzarava kokurutnen e zurnalisten, kolenca kerdum buti, athe si hem o presidenti kotar i Bujanovca. Me kamava te vakerav, so akaja diskusija ka ovel averchane thaj akava amaro lafi, te prezentujinen o presidentja kotar o lokalna Kedinja. Ko agor, tej adala manusa alusarde anglal o lokalno manusiba, isilje buti aglo adala manusa thaj te vakeri so kamela pe olenge. Me tumen na kerava bange, so ko vakti na akarden olen, me adava sa dzanava, nane bange ni ola so na sinelen vakti te aven ki akaja tribina, me ka pucav jek – Saj lji dajekh te mukel akana ki akaja kriza, pana o mariba na achilo, esavko superiornost upreder aver manusa ? Kamava te phenav isi lji akate elita, so na kamena te keren lafi e dizutnencar, soj akate thaj kamena te dzivdinen ko jekhutnipe. Me kotar vogi vakerava so sijum losalo so amen aljam, popalal ko duj godja sijum, kamela pe lji te diskutuinav. O mausa soj ko sero e komunakoro kamena te mothaven pere kotorencar thaj pere problemencar sar te avel pe dzi ko agor akale krizakoro. Amen adalese rodindam akate, te oven o maskaro etnikane organizacije, sose na sine amen adava kreativnost te ikljova kotar i situacuja kolate sijam avdive.
ZECIRJA NEZIRI, Seruno ano radio Presova –
Kamela pe te kerel pe lafi maskaro amende, a kote si haljoviba, atehej si o tenzije tikore. Kamela pe lji te dzivdina ja ka dzivdina ano jekhutnipe? Akava puciba na kamela pe te pucelpe sose o manusa bersencar dzivdinje ko jekh than, hem thaj ka dzivdina. Kamela pe te kera o than kovlo esavke dzivdipase ano jekhutnipe. Advaj si o barvalipe ko akava regioni. Saj te vakerav soj si o uniformnost, negativno a pobut soj pharo, adavaj si getizacija dzivdipasiri ko akala thana. Godinava so adava na kerela, so adava igari amen ko agor e divdipasoro akate.
Keda vakerava so Albancija na sine oljen problemi e manusencar ko akala thana, ja sine oljen problemi e Rastra, ko sa o nivelija e dzivdipasere thaj bucakere, godinava so na vakerdum diso, so nane sukar. Adalese, o manusa a godalinava ko Albancija, nasalde totalno o paciba ano rastrakere organija thaj ani Rastra .Amen o Albancija aikerdam, but pobut kotar nevi rastra, popalal na dinde amen khanci kotar jekh radio stanica, thaj i akcija te formirinelpe multi etnikani policija, na dikhava aver kotora. Keda si o lafi kotar multi-etnikani policija, isi amen bare primedbe. O serune ani diz na sine konsultuime adale problemendara, sar rodena pe o kadrija, sar kerela pe i obuka thaj aver. Ki angluni kuputni kotar 26 kandidatija jekh terno sine ko OVPBM. Adale manusen kamela pe te integrisina, te arakha sajdipe olengere integracujake ano manusiba.
SLOBODAN DRASKOVIC, Presidenti ani komuna Medvedja–
Nane ikljoviba, amen ka dzivdina ko jekhutnipe, a kana vakerava – nane ikljojba, godzalinava, so sijam amen bijande ko akala thana, so amaro isiba si ko adala thana so bijandiljam thaj amare korenija si akate. Sa aver dzene, so godalinena, so isiljen isiba ko aver thana, ja ko aver riga ola aver chane godalinena thaj ola kerena o bihaljoviba, thaj ka keren ekstremizmi ki jekto thaj ki dujto rig. Amen nane amen aver Rastra, amari Rastra si jekhutni ,kolate avdive dzivdina. Na komunikacija jekh dujtonea, adavaj si jekh baro problemi hem adava ko akala thana. Keda vakerava na kmunikacija, ja keda resaja amen ko esavke kedinja, amen daja jekh jekhese amaro vas thaj vakeraja sukar dive, numa, keda sijam, adari, amare thanende, kote sijam pobaro numero, ja minoriteti, sar te vakerav, sose adari maskaro amende na vakera, sose, ladzaja so ka phenel o manusiba. Amen adari kamela pe